Norman Davies: pisarz, historyk, dokumentalista, człowiek, który pokochał naszą polską historię

Powstanie’ 44
Przedmowa autora do wydania polskiego: „
Nigdy nie walczyłem w żadnej wojnie. Zgłosiłem się do służby w Królewskiej Marynarce, ale nigdy nie zostałem powołany. Prawdę mówiąc, nigdy nie miałem w ręce prawdziwego karabinu i nigdy nie strzelałem.

Wobec tego być może nie najlepiej nadaję się do roli historyka. Czasem się zastanawiam, czy to właśnie nie moja własna nieświetna kariera niekombatanta skłoniła mnie do bezkrytycznego podziwu dla młodych mężczyzn i kobiet z podziemnej Armii Krajowej, która stanęła przeciw regularnym siłom zbrojnym Trzeciej Rzeszy i która – trwając na polu walki dziesięciokrotnie dłużej, niż się spodziewano – dokonała jednego z najbardziej pamiętnych czynów w dziejach drugiej wojny światowej. Wiem jednak jedno, że gdybym jako chłopak w odpowiednim wieku znalazł się w 1944 r. w Warszawie, to z całą pewnością byłbym wstąpił do Armii Krajowej”.

Powstanie Warszawskie to jedno z najbardziej dramatycznych wydarzeń drugiej wojny światowej. Chociaż z różnych powodów na Zachodzie i Wschodzie starano się o Powstaniu zapomnieć – jego skutki były trwałe, a jego echa brzmią po dzień dzisiejszy. Historyczne znaczenie powstania lepiej widać dziś, z perspektywy czasu. Kreśli się szeroki obraz powstania w zupełnie nowym kontekście, kształtuje się jego nowa wizja.

Davies umieścił historię Powstania na obszernym tle zdarzeń od 1939 do 1956 roku, rozszerzając narrację do czasów współczesnych. Próbuje odpowiedzieć na pytanie: dlaczego w ciągu dwóch miesięcy wahań i deliberacji zwycięscy alianci nie zorganizowali pomocy? Odrzuca zaś wątpliwość dotyczącą celowości wybuchu Powstania i natrętne dotychczas pytanie: dlaczego powstańcy nie zdołali osiągnąć zamierzonych celów?

Źródło: N.Davies. Powstanie’44. Kraków, 2004

oprac. M.Ładna